Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? Uşak İşletmeleri İçin Kılavuz

Giriş

Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşıdır. 6331 sayılı kanun, tüm işyerlerinin risk değerlendirmesi yapmasını zorunlu kılmaktadır. Peki risk değerlendirmesi nasıl yapılır? Bu yazıda, Uşak’ta faaliyet gösteren işletmelerin kolayca uygulayabileceği pratik bir risk değerlendirmesi rehberi sunuyoruz.

Risk Değerlendirmesi Nedir?

Risk değerlendirmesi, işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin tanımlanması, bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin analiz edilmesi ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesi sürecidir.

Temel Kavramlar:

Kavram	Tanım	Örnek
Tehlike	Zarar verme potansiyeli	Islak zemin
Risk	Tehlikenin zarara dönüşme olasılığı	Kayıp düşme ihtimali
Risk Değerlendirmesi	Risklerin sistematik analizi	Islak zeminin kayıp düşme riskinin değerlendirilmesi

Risk Değerlendirmesi Kimler Tarafından Yapılır?

Risk değerlendirmesi ekip çalışması gerektirir. Ekipte şu kişiler bulunmalıdır:

1. İşveren veya temsilcisi (ekip lideri)
2. İş güvenliği uzmanı
3. İşyeri hekimi
4. Çalışan temsilcisi
5. Destek elemanları (üretim, bakım, İK vb.)

OSGB’den hizmet alan işletmelerde, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi OSGB tarafından sağlanır.

Risk Değerlendirmesi Süreci: 5 Adım

Adım 1: Tehlikelerin Belirlenmesi

İlk adım, işyerindeki tüm tehlike kaynaklarını tespit etmektir.

Tehlike Kaynakları:

Kategori	Örnekler
Fiziksel	Gürültü, titreşim, sıcaklık, aydınlatma
Kimyasal	Toz, gaz, buhar, sıvı kimyasallar
Biyolojik	Bakteri, virüs, küf
Mekanik	Döner parçalar, keskin kenarlar, yükseklik
Elektrik	Açık kablolar, arızalı ekipman
Ergonomik	Ağır kaldırma, tekrarlayan hareketler
Psikososyal	Stres, şiddet, mobbing

Tehlike Tespit Yöntemleri:

• İşyeri turu (gözlem)
• Çalışan görüşmeleri
• Kaza ve ramak kala kayıtları
• Ortam ölçümleri
• Kontrol listeleri
• İş analizi

Adım 2: Risklerin Analizi

Her tehlike için risk analizi yapılır. Bunun için iki faktör değerlendirilir:

1. Olasılık (O): Tehlikenin zarara yol açma ihtimali 2. Şiddet (Ş): Meydana gelebilecek zararın büyüklüğü

Adım 3: Risk Derecelendirmesi

En yaygın kullanılan yöntem 5x5 Matristir:

Olasılık Dereceleri:

Derece	Açıklama
1	Çok düşük - Neredeyse imkansız
2	Düşük - Olası değil
3	Orta - Olabilir
4	Yüksek - Muhtemel
5	Çok yüksek - Kaçınılmaz

Şiddet Dereceleri:

Derece	Açıklama
1	Çok hafif - İlkyardım gerektiren
2	Hafif - Tedavi gerektiren
3	Orta - Ciddi yaralanma
4	Ciddi - Kalıcı hasar
5	Çok ciddi - Ölüm

Risk Skoru: Olasılık × Şiddet

Risk Seviyeleri:

Skor	Risk Seviyesi	Aksiyon
1-4	Kabul Edilebilir	İzleme yeterli
5-9	Düşük	Planlı iyileştirme
10-14	Orta	Kısa vadede önlem
15-19	Yüksek	Acil önlem gerekli
20-25	Çok Yüksek	İş durdurulmalı

Adım 4: Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi

Riskler için kontrol önlemleri hiyerarşi sırasına göre belirlenir:

Kontrol Hiyerarşisi (öncelik sırasına göre):

1. Eliminasyon: Tehlikeyi tamamen ortadan kaldır

   • Örnek: Tehlikeli kimyasalı kullanmayı bırak

2. Substitüsyon: Daha az tehlikeli olanla değiştir

   • Örnek: Toksik çözücü yerine su bazlı ürün kullan

3. Mühendislik Kontrolleri: Fiziksel engeller koy

   • Örnek: Makineye koruyucu kafes tak

4. İdari Kontroller: Prosedürlerle riski azalt

   • Örnek: İş rotasyonu uygula, çalışma süresini sınırla

5. Kişisel Koruyucu Donanım: Son çare olarak KKD kullan

   • Örnek: Eldiven, maske, kulaklık ver

Adım 5: Uygulama ve İzleme

Belirlenen önlemler için:

• Sorumlu kişi atanır
• Uygulama tarihi belirlenir
• Bütçe ayrılır
• Uygulama izlenir
• Etkinlik değerlendirilir

Risk Değerlendirmesi Raporu

Hazırlanan rapor şunları içermelidir:

1. Kapak Sayfası

   • İşyeri bilgileri
   • Rapor tarihi
   • Ekip üyeleri

2. İşyeri Tanıtımı

   • Faaliyet alanı
   • Organizasyon yapısı
   • Çalışan profili

3. Tehlike Envanteri

   • Tüm tehlikelerin listesi
   • Etkilenen çalışanlar

4. Risk Matrisi

   • Her tehlike için risk skoru
   • Önceliklendirme

5. Mevcut Önlemler

   • Halihazırda uygulanan kontroller

6. Önerilen Önlemler

   • Ek kontrol tedbirleri
   • Hiyerarşiye uygun öneriler

7. Aksiyon Planı

   • Sorumlu
   • Tarih
   • Bütçe

8. İmzalar

   • Tüm ekip üyelerinin imzası

Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?

Periyodik yenileme:

• Az tehlikeli: 6 yılda bir
• Tehlikeli: 4 yılda bir
• Çok tehlikeli: 2 yılda bir

Derhal yenileme gereken durumlar:

• İş kazası veya meslek hastalığı
• İş ekipmanı değişikliği
• Kimyasal madde değişikliği
• Çalışma yöntemi değişikliği
• Mevzuat değişikliği
• Denetim sonucu tespit

Yaygın Hatalar

Risk değerlendirmesinde yapılan yaygın hatalar:

1. Masa başı çalışma: Saha ziyareti yapmadan rapor hazırlamak
2. Tek kişi çalışması: Ekip oluşturmadan yapmak
3. Fotokopi rapor: Başka işyerinin raporunu kopyalamak
4. Güncelleme yapmama: Yıllarca aynı raporu kullanmak
5. Önlem takibi yapmama: Aksiyon planını uygulamadan bırakmak
6. Çalışan katılımı olmadan: Sadece yöneticilerin görüşü alınması

Pratik İpuçları

Küçük İşletmeler İçin

• Basit bir kontrol listesiyle başlayın
• Önce en büyük risklere odaklanın
• OSGB’nizden destek alın

Büyük İşletmeler İçin

• Bölüm bazlı risk değerlendirmesi yapın
• Yazılım kullanmayı düşünün
• Düzenli revizyon toplantıları yapın

Tüm İşletmeler İçin

• Çalışanları sürece dahil edin
• Fotoğraf ve görsellerle destekleyin
• Gerçekçi aksiyon planları yapın
• Takip mekanizması kurun

Sonuç

Risk değerlendirmesi, işyerinde güvenli çalışma ortamının sağlanması için vazgeçilmez bir araçtır. Doğru yapıldığında:

• İş kazalarını önler
• Meslek hastalıklarını azaltır
• Yasal uyumu sağlar
• Maliyetleri düşürür
• Çalışan memnuniyetini artırır

Uşak’ta profesyonel risk değerlendirmesi hizmeti için Nokta Biz OSGB ile iletişime geçin. Deneyimli ekibimiz, işyerinize özel kapsamlı risk analizi gerçekleştirir!